آخرین خبرها
خانه / کمیسیون محیط زیست / آلودگی هوا در ایران
عضویت

آلودگی هوا در ایران

ایران نفس ندارد!

آلودگی هوا عبارتست از وجود ترکیبات گازی، مایع، جامد و یا مخلوطی ازآنها در هوا که بسته به منشا تولید، ماهیت، غلظت و مدت زمان حضور در اتمسفر، بتوانند بطور مستقیم یا غیر مستقیم، سالمتی و بهداشت انسان را به خطر انداخته به جانوران، گیاهان، ساختمان ها و اجسام آسیب رسانده و بطور کلی رفاه و آسایش عمومی و تعادل طبیعی محیط زیست و اتمسفر را مختل سازند. بسیاری ازآثار آلودگی هوا، تدریجی، ناشناخته و جبران ناپذیرند. آلودگی هوا می تواند ناشی از عوامل طبیعی مانند فوران شدید آتشفشان، طوفان، بادهای شدید و یا به علت فعالیت صنایع، کارخانجات، نیروگاه ها، وسایل نقلیه موتوری، فعالیت های کشاورزی، شهرسازی و وسایل گرمایشی باشد.

0,,16904617_303,00

نگرانی در باره افزایش گرمایش جهانی و تغییرات آب و هوایی در سالهای اخیر جدیتر شده است. مشکلات آب و هوایی همراه با انباشته شدن آلودگی، بر روی اقتصاد تاثیر میگذارند. رشد شهر و شهرنشینی بارزترین ویژگی تحولات اجتماعی – اقتصادی در دو قرن اخیر بوده است. در حال حاضر نیز رشد شهرها، مخصوصاً درکشورهای درحالتوسعه، منجر به شهرنشینی همراه با ضایعات زیست محیطی میشود. در این دوره، شهرنشینی با چنان سرعتی افزایش یافته که بسیاری از فرصتها را برای ارتقاء کیفیت زندگی به شدت محدود کرده است. نرخ بالای رشد جمعیت و رشد بالای شهر و شهرنشینی و در ادامه آن، افزایش تعداد وسایل نقلیه، از مواردی هستند که باعث افزایش مصرف انرژی در این کشورها شده است. از این روی، تحلیل پیامدهای شهری شدن جامعه ایران، از جمله تأثیرات آن بر روی آلودگی هوا- که خود عاملی در جهت کاهش کیفیت زندگی در شهرها است – از ضرورتهای مطالعات در حوزه اقتصاد و محیطزیست میباشند.

محیط زیست مجموعه ای بسیار عظیم و متشکل از عوامل گوناگونی است که بر اثر یک روند و تکامل تدریجی موجودات زنده و اجزای سازنده سطح زمین بوجود آمده است.بنابراین بر فعالیت های انسانی تاثیر گذاشته و یکی از مولفه های اصلی در سیاست های کلان جهانی بوده و بسیاری از مولفه های دیگر،از قبیل قدرت نظامی،سیاسی،اقتصادی و غیره را تحت تاثیر قرار میدهد و به همین دلیل،مهم ترین عامل و پیش نیاز هر فعالیت کلان،سازگاری آن با محیط زیست خواهد بود.

آلودگی-3
در گذر تاریخ،رابطه انسان با محیط زیست همواره به صورت تابغی از رفتار او با پیرامون طبیعی خود بوده است.این رفتار طی قرون متمادی اشکال گوناگونی به خود گرفته است. تجربه توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف نشان داده است که همگام با روند افزایش جمعیت،تجمع اگثر مردم در یک در صد از سطح زمین،توقع استاندارد بالای زندگی با حداقل قیمت بدون توجه به محیط زیست و به خصوص توسعه صنایع،کیفیت و کمیت منابع زیست محیطی تنزل یافته است. آلودگی هوا یکی از ابغاد آلودگی های محیط زیست را تشکیل میدهد که باعث افزایش بیماری های قلبی،تنفسی،کاهش میزان دید،سوزش چشم و خسارت به گیاهان،حیوانات و اشیا و در سطح جهانی،منجر به گرمایش جهانی،افت ازن استراتوسفری،باران اسیدی و غیره شده است.

استانداردهای آلودگی هوا شامل دو بخش استانداردهای اولیه و استانداردهای ثانویه است. در استاندارد اولیه هدف،حفظ بهداشت عمومی می باشد، در حالیکه هدف از استاندارد ثانویه، برخورداری از سطح بهتر زندگی است.

شاخص های استاندارد آلاینده های هوا
شاخص PSI
شاخصی است که به منظور اطالع رسانی مستمر و روزانه به جامعه در مورد کیفیت هوای محیط مورد استفاده قرار می گیرد و معموال شامل پنج آالینده مونوکسید کربن، ازون، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد و ذرات معلق است. شاخص PSI عددی است بین صفر تا پانصد که بر این اساس کیفیت هوا به پنج گروه از سالم تا خطرناک تقسیم می گردد.
شاخص AQI
با تجدید نظر روی شاخص PSI بدست آمده است . این دو شاخص تقریبا مشابهند به ویژه آنکه در هر دو مقیاس عدد ۰۱۱ بعنوان حد مرز بین سالمتی و بیماری محسوب می گردد. شاخص AQI به ۶ گروه از سالم تا خطرناک دسته بندی می شود.

منابع آلودگی هوا و سهم آنها در تولید آلاینده ها
منابع طبیعی: منابع طبیعی شامل آلودگی هایی است که انسان در آن دخالت ندارد و در اثر فعالیت های مختلف در طبیعت بوجود می آید. مانند گازهای آتشفشانی و یا گازهای گوگردی و کلر، متان، منواکسید کربن و دی اکسیدکربن که در اثر تخمیر مواد در طبیعت تولید می شوند، همچنین گرده گیاهان که آلرژی زا هستند. از آنجاکه پراکنش این آالینده ها در طبیعت دوره کوتاهی دارد و جزئی از چرخه طبیعت هستند در طبیعت چندین مکانیسم خودپاالیی وجود دارد که سطح زمین را برای حیات موجودات مناسب و قابل تحمل میسازد. نقش انسان در کنترل آلودگی ناشی از منابع طبیعی بسیار اندک است اما انسان با بر هم زدن تعادل اکولوژیکی و طبیعی ناشی از آلودگی مصنوعی میتواند وضع را بدتر نموده و بر میزان آلودگی طبیعی بیافزاید.

منابع مصنوعی: منابع مصنوعی به منابعی گویند که انسان مستقیماً در آنها دخالت دارد و به صورت مستقیم یا غیر مستقیم آنها را تولید و وارد طبیعت می نماید. منابع مصنوعی خود به دو زیر مجموعه منابع ساکن و متحرک تقسیم بندی می شود:

-۱ بخش خانگی/تجاری: آلاینده های ناشی از این منبع در اثر فعالیت های خانگی و تجاری شامل احتراق سوخت جهت گرمایش و پخت و پز، نظافت یا استفاده از حشره کش ها ایجاد می شود. اگر چه مقدار این آلودگی در مقایسه با منابع دیگر زیاد نیست، اما همین مقدار باعث افزایش آلودگی هوای محیط شهری می گردد.

-۲ بخش صنعتی: آلودگی ناشی از صنایع در اثر فعالیتهای مصنوعی ایجاد میشود. در میان صنایع نیروگاههای حرارتی، کارخانههای تولید مواد شیمیایی، سیمانسازی، کاغذسازی، نساجی، دباغی و غیره منابع اصلی آلودگی هوا هستند. بکارگیری روش های مناسب کنترل آلودگی در کاهش آلودگی این منابع موثر خواهد بود.
-۳ بخش حمل و نقل: آلودگی ناشی از بخش حمل و نقل به علت شهرسازی بیرویه و سریع به اندازه آلودگی صنعتی مهم و از اهمیت برخوردار میباشد. آلودگی ناشی از حمل و نقل و وسایل نقلیه به شکل گازهای خروجی از اگزوز، ذرات معلق، صدا و غیره میباشد. این آلودگی با اتخاذ روشهای برنامهریزی کشوری، منطقهای و شهری و استفاده از اتومبیلها و سوختهای مناسب همراه با اعمال تکنولوژی کنترل آلودگی به حداقل میرسد.

download

آژانس حفاظت محیط زیست امریکا (USEPA) منابع عمده آلودگی هوا را به صورت زیر طبقهبندی کرده است:

-۱ حمل و نقل مانند: کشتی، هواپیما، قطار، اتومبیل و… ۲- احتراق سوخت از منابع ساکن مانند: نیروگاههای برق و… ۳- فرآیندهای صنعتی مانند: کارخانههای فوالدسازی، نساجی، کاغذسازی و … ۴- دفع مواد زائد جامد مانند: سوزاندن زباله در فضای باز، دفن بهداشتی زباله و سوزاندن زباله با دستگاه های زبالهسوز و… ۵- فرآیندهای متفرقه نظیر فعالیت های خانگی مانند: کاربرد حشرهکش ها و تمیز کردن حشرهکش ها و…
سهم منابع مختلف در انتشار آالینده های هوا
وسایل نقلیه: ۷۵ تا ۸۰%
صنایع: ۱۰ تا ۱۵%
فعالیت های خانگی، تجاری و … : ۵ تا ۱۰%

آلودگی هوا در ایران
برآورد خسارات سالیانه آلودگی هوا در ایران نشان میدهد که خسارت مرگ و میر ناشی از آلودگی هوای شهری، سالانه ۲۴۲ میلیون دالر معادل ۵ هزار و یکصد میلیارد ریال است. بر اساس گزارش بانک جهانی بیماریهای ناشی از آلودگی هوا نیز ساالنه ۱۲۲ میلیون دالر معادل ۱ هزار و ۱۲۲ میلیارد ریال به اقتصاد ایران خسارت وارد میکند. از سوی دیگر هزینه آموزش در این زمینه ۱۵ میلیون دالر معادل ۱۲۲ میلیارد ریال و خسارات ناشی از آلودگی هوا به مراکز تفریحی ۵۲ میلیون دالر معادل ۳۰۲ میلیارد ریال گزارش شده است. این مطالعات همچنین نشان میدهد هزینه مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در محیطهای بسته سالیانه ۱۲۲ میلیون ۱۳ دالر معادل یک هزار و ۲۲۲ میلیارد ریال است.

همچنین بروز نشانههای بیماری ناشی از آلودگی هوا در داخل ساختمانها ۲۲ میلیون دالر معادل ۵۲۲ میلیارد ریال است. از سوی دیگر بیماریهای ناشی از تاثیرات آلودگی هوا در داخل محیطهای بسته ساالنه ۵۵ میلیون دالر معادل ۴۳۲ میلیارد ریال به اقتصاد ایران خسارت وارد میکند. بر اساس این گزارش در مجموع خسارات سالیانه آلودگی هوا در ایران یک هزار و ۱۱۲ میلیون دالر معادل ۱۴ هزار و ۴۱۲ میلیارد ریال است. همچنین طبق اعالم شرکت کنترل کیفیت هوا ساالنه حدود ۱ میلیون و ۱۱۰ هزار و ۱۲۱ تن انواع آالیندهها تنها از منابع متحرک به هوای تهران وارد میشود که از این رقم حدود یک میلیون و ۰۱۲ هزار تن آالینده منواکسیدکربن حدود ۱۱ هزار تن آالینده ذرات معلق، بیش از ۱۲۵ هزار تن اکسیدهای ازت و ۱۱۲ هزار تن هیدروکربن است.

بر اساس گزارش دیگری از سازمان بهداشت جهانی، در بررسی وضعیت آلودگی شهرهای جهان، شهرهای ایران، هند و پاکستان در میان آلوده‌ترین شهرهای جهان و شهرهای ایالات متحده و کانادا جزو پاک‌ترین شهرهای جهان قرار گرفتند. تعداد۱۰شهر آلوده جهان به ترتیب عبارتند از: اهواز ـ ایران، الانباتار ـ مغولستان، لودانا ـ هند، سنندج ـ ایران، کویته ـ پاکستان، کرمانشاه ـ ایران، پیشاور ـ پاکستان، گابورن ـ بوتسوانا، یاسوج ـ ایران و کانپور ـ هند. چهار شهر از میان ده آلوده ترین شهر درجهان در کشور ما قرار دارد. یکی از نتایج این آلوده گی تخریب سلامت انسانهاست.

Ahvaz-Air-Pollution

بر اساس گزارش ایسنا سالانه ۴۵ هزار نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا می‌میرند.(۲۷ مهر ۱۳۹۳ ). بطور مسلم این ارزیابی از واقعیت دور است و میزان مرگ و میر فراتر از آمار دولتی است و ارزیابی از بیماری ها در ایران نادقیق می باشد. حال اگر به همین آمار بسنده کنیم، مرگ ۴۵۰۰۰ نفر شهروند را چگونه باید توصیف نمود؟ بنظر می رسد که واژه “کشتار”، مناسب ترین واژه است. در این زمینه توضیح چند نکته ضروری می باشد.
متاسفانه آلودگی در جهان گسترده است و آنهم ناشی از پخش گازهای زیان آور و فعالیت صنعتی و اقتصادی آدمیان و بی مسئولیتی مدیران سیاسی و اقتصادی است. حال براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در جهان ده کشور بدترین وضعیت اقلیمی را دارند. اگر در ده کشور و از جمله ایران وضع بسیار وخیم است برای آنستکه الگوی فعالیت اقتصادی و شهری نابسامان و مدیریت زیستبومی بدترین نوع مدیریت است.

مدیریت کلان و خرد ایران بطور کامل زیان آور است. در ایران وجود میلیونها خودرود و کامیون و موتور فرسوده و کهنه، استفاده گازوئیل آلوده و بنزین سم دار که با استاندارد جهانی خوانائی ندارد و بگفته متخصصان سرطان زا می باشد و همچنین فعالیت سوختی فسیلی بنگاههای صنعتی، منشا آلودگی هوای کشور و در نتیجه علت اصلی رشد بیماری ها است. البته عوامل دیگری در رشد بیماری ها دخالت دارند؛ سطح بالای نیترات آب آشامیدنی، استفاده گسترده از سموم آفت کش و کودهای شیمیایی نیتراته در کشاورزی نیز از جمله عوامل سرطان زا می باشند. بعلاوه از یاد نبریم که خشک شدن دریاچه ها و رودها و توسعه بیابانزائی و افت مناطق مرطوب، هوا را خشک تر نموده و زمینه خیزش و انتقال ریزدگرهای مسموم را آسانتر ساخته و تمامی مناطق ایران را در معرض خطر آلودگی قرار داده است.

آلودگی هوا با توجه به ابعاد آن و سموم شیمیائی آن، خطر بزرگ در رشد بیماریهای گوناگون ریوی و تنفسی و از جمله سرطان است. سالیانه ۷۰ تا ۸۰ هزار مورد جدید سرطان در کشور کشف می گردد و در حال حاضر در حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار بیمار سرطانی در کشور وجود دارد.(سایت دکتر احتجاب). طبق آمار رسمی میزان بروز سرطان در کشور طی ۲۰ سال آینده ۲ برابر می‌شود.و طبق آماری که بهشت زهرا سال گذشته اعلام کرده بود متوسط سن درگذشتگان ۷/۴۹ و امسال به زیر ۴۹ سال رسیده است.
مسئولیت این نابسامانی به عهده چه کسی است؟ این نابسامانی اقلیمی و آلودگی از آسمان نمی آید؛ بلکه نتیجه سیاست اقتصادی رانتی و تصمیگیری دولتی و بی توجهی کامل به سلامت انسان ها در مملکت ماست. اگر وضع شهرهای ما و کشور ما از نظر آلودگی ها خراب است، اگر سالانه ۴۵ هزار ایرانی به سبب آلودگی هوا می میرند، اگر میزان بیماری های ناشی از آلودگی در رسانه ها پخش نمی شود، اگر بنزین سمی در بازار ایران متداول است و اگر اقتصاد ایران فسیلی و صنعت فرسوده است، تمامی این پدیده های ناهنجار و دلخراش ناشی از سیاست ریز و درشت حکومتی است. مدیریت کلان مملکت منفی و مخرب است و بی مسئولیتی بخش خصوصی و الگوی مصرفی در جامعه، تشدید کننده بحران است.

در کشور پهناوری مانند ایران ، پدیده آلودگی نمی‌تواند قدمت زیادی داشته باشد، ولی به دلیل تجمع بیش از حد برخی شهرها مثل تهران با چنان مشکل مواجه شده‌ایم که مبارزه با آن نیاز به سرمایه زیاد و نیروی متخصص و فعال دارد. در ارتباط با مبارزه در برابر آلودگی هوا در ایران کمتر کار شده و در حال حاضر سازمان حفاظت محیط زیست با عدم وجود امکانات قابل قبول ، فعالیتهای زیادی در مورد کاهش آلودگی انجام داده که تاثیر زیادی در آلودگی هوا در شهرهای بزرگ مخصوصا تهران دارد.

تاثیر جبران ناپذیر آلودگی هوا بر زنان و کودکان:
تحقیقات نشان داده است طیف وسیعی از اختلالات و عوارض آلودگی هوا بر دستگاه تولید مثل، بارداری، جنین و نوزاد اثر می‌گذارد. میزان مواجهه ماده با گروهی از ذرات معلق یا هیدروکربن در هشتمین ماه بارداری بر رشد جنین اثر مستقیم گذراد. این اتفاق بیشتر در نواحی صنعتی و شهرهای بزرگ مخصوصاً در زمستان رخ می‌دهد. بررسیها نشان می‌دهد اثرات آلاینده‌ها منواکسید کربن، دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق بیشترین تأثیر را در این میان دارند. همچنین مطالعات انجام شده در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی نشان می‌دهد کودکان متولد شده از مادرانی که در دوران بارداری در معرض سطوح بالای ازن قرار داشتند بیشتر احتمال دارد دچار کم وزنی شوند.به گزارش مدلاین پلاس، محققان دریافته‌اند زنانی که هوای آلوده به ازن را استنشاق می‌کنند جنین آنها دچار کاهش وزن می‌شود.پژوهشها در نروژ، روسیه و مکزیک نشان داده است که بین میزان زیاد سرب در بافتهای نوزاد که از خون بندناف به نوزاد رسیده است با کاهش وزن هنگام تولد یا کاهش قد ارتباط معناداری دارد.رشد جنین و وزن آن در زمان تولد به شدت با ابتلاء به بیماری و مرگ و میر طی کودکی وبزرگسالی ارتباط دارد. بنابراین روشن است که کیفیت هوا برای سلامت همه حائز اهمیت است. بررسی‌ها نشان می‌دهد بین بعضی خطرات جدی در سنین بزرگسالی و از دست رفتن رشد و تکامل در دوران پیش از تولد و ابتدای تولد ارتباطی وجود دارد که بیماری‌هایی نظیر دیابت غیر وابسته به انسولین، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی و عروقی ناشی از آن است.نمونه‌های زیادی از افزایش میزان سندرم مرگ ناگهانی نوزادان و بیماریهای زنان نظیر اندوستریوز در اثر آلودگی هوا دیده شده است. همچنین مقدار بالای آلودگی هوا به نوعی سبب افزایش آمار سقط جنین نیز شده است.

آلودگی هوا بر دستگاه تولید مثل زن و مرد نیز اثرات منفی دارد. مطالعات ژنتیکی انجام شده جنبه‌های مختلفی دارد مثل تغییرات کروموزومی ناشی از تماس با آلاینده‌ها، تخریب .DNAمواجه با آلودگی هوا با کاهش شدید درصد تحریک اسپرم، کاهش شدید درصد اسپرم‌های طبیعی از نظر شکل و همچنین ساختمان غیرطبیعی کروماتین اسپرم ارتباط مستقیم دارد. این عوامل باعث حالت ناباروری در مردان می‌شود. در پژوهشی دیگر نمونه‌های جمع‌آوری شده اسپرم مردان در انتهای زمستان ۵ برابر بیشتر از نمونه‌های جمع‌آوری شده همان مردان در انتهای تابستان بودند.محققان معتقدند مقدار بالای آلودگی هوا در تعیین جنسیت فرزندان پسر مؤثر است و باعث کاهش آن می‌شود تیمی از دانشگاه پائولوی برزیل دریافته که میزان تولد پسر در مناطقی که آلودگی هوا کم است نسبت به مکانهای بیشتر آلوده، زیاد شده است. آزمایشاتی که بر موش‌های آزمایشگاهی انجام شده نشان داده که میزان آلودگی در بر هم زدن بالانس جنسیت در پستانداران دخیل است و بر آن تأثیر مستقیم دارد.

آلودگی و گرد و غبار در جنوب و جنوب غربی ایران:
گرد و غبارها یکی از ویژگیهای سامانه های همدید جوی هستند که در بسیاری از مناطق جهان رخ میدن .که گاهی وقوع شدید این پدیده باعث کاهش دید تا کمتـر از ۱۰۰۰متر مـی شـود.گرد و غبار یکی از پدیده های مخرب اقلیمی هستند که سالانه خسارت فراوانی را به محیط زیست، جاده­ها، ساختمان­ها و هوای شهرها وارد میکند.که استان های غربی از مکان های مساعد برای رخداد پدیده‍‌ی گرد و غبار در کشور ایران محسوب می شود.

Ahvaz-Air-Pollution

یکی از پدیده های مناطق خشک و نیمه خشک و یا مناطق هم‌جوار با این منطقه ها پدیده گرد و غبار است. در سال های اخیر، وقوع پدیده توفان گرد و غبار در منطقه خاورمیانه در حال افزایش بوده. کشور ایران هم به علت قرار گرفتن در کمربند خشک و نیمه خشک جهان، به طور مداوم در معرض سیستم های گرد و غبار محلی و سینوپتیکی متعدد قرار گرفته است .البته خاورمیانه یکی از پنج منطقه جهان است که بیشترین تولید گردو غبار را دارد . بر اساس تعریف سازمان هواشناسی جهانی وقوع گرد و غبار از نظر میزان دید افقی به چهار طبقه گرد و غبار ضعیف با دید کمتر از ۱۰ کیلومتر،گرد و غبار متوسط با دید بین ۱ تا ۱۰ کیلومتر، توفان شدید با دید بین ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ متر و توفان خیلی شدید با دید کمتر از ۲۰۰ متر تقسیم بندی می شود. عوامل و عناصر زیادی در به وجود آمدن این پدیده نقش دارند که مهم ترین آن ها را می‌شود به این صورت خلاصه نمود:

– بستر بیابانی و یا کویری خشک و وسیع. که خوب ایران در یک منطقه خشک و نمیه خشک زمین قرار گرفته
– شکل توپوگرافی در جهت بادهای مساعد برای کانالیزه کردن جریانات.
– بار بستری معلق کافی.
– وزش بادهای شدید و ناگهانی.
– خشک شدن بستر های آبی و رودخانه ها با دخالت انسان و یا سیکل طبیعی اقلیم. مثل خشک شدن رود ها ،تالاب ها،دریاچه ها و قطع کردن درخت ها.
– فرسایش شدید: بر اساس گزارشی که انجمن علوم خاک ایران منتشر کرده است «نرخ سالانه فرسایش خاک در ایران تا ۳۳ تن در هکتار گزارش شده که ۵ تا ۶ برابر حد مجاز است. هم‌چنین میانگین سالانه فرسایش خاک نیز به حدود ۱۵ تن در هکتار رسیده که سه برابر متوسط قاره آسیاست».

اگر این ادعا درست باشد، یعنی میزان جابجایی خاک در ایران، نه ۲ میلیارد تنی است که اغلب در گزارش‌های رسمی به آن استناد می‌شود و نه حتا ۴٫۵ میلیارد تنی است که معاون وقت رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست کشور، چند سال پیش آن را اعلام کرده بود! بلکه سخن از فرسایشی در حدود ۵ تا شش میلیارد تن در سال است (همان منبع).

در حال حاضر طوفان‌های گرد و غبار خفقان‌آور اغلب شهرهای بزرگ و همچنین شهرهای کوچک‌تر و مناطق روستایی در سراسر ایران را پوشانده است، کشوری که از نظر مساحت در رتبه هفدهم جهان قرار دارد. این طوفان‌های گرد و غبار تهدیدی جدی برای مختل کردن بخش‌های بسیار مهم و حیاتی زندگی عمومی مردم، اقتصاد، تحصیل و آموزش، بازرگانی، سلامت و بهداشت عمومی، کشاورزی، تجارت و حمل و نقل به شمار می‌روند. بر طبق اظهارات معصومه ابتکار معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در حال حاضر ۲۳ استان از مجموع ۳۱ استان ایران به واسطه توده‌های گردباد ، خاک و رسوبات ته نشین شده متأثر از این پدیده هستند.

البته این گرد و غبار ها آغشته به اورانیوم ضعیف شده هستند،که از کشور های عراق،سوریه ،عربستان و شمال آفریقا پدید می آیند که باعث فلج به دنیا امدن بسیاری از نوزادان در غرب و جنوب غربی ایران می شود. تحقیقات و مطالعات بعمل آمده از چندین شهر ایران حاکی از آن است که میزان این ذرات آلاینده در طول طوفان‌های گرد و غبار بسیار فراتر از این دستورالعمل‌ها است. این طوفان‌ها در اهواز که یکی از شهرهای جنوب غربی ایران است، در تابستان ۲۰۱۲ سطح آلودگی روزانه را به میزانی بین ۱۳ تا ۱۶ برابر استانداردهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) افزایش دادند که همین مقدار موجب ۱۱۳۱ مورد مرگ بر اثر آلودگی هوا و بیش از ۸۱۰۰ مورد مراجعه به بیمارستان شده است.

پژوهشی که از بیمارستان‌های استان کرمانشاه واقع در غرب ایران به عمل آمد برآورد می‌کند که هر ۱۰ درصد افزایش در میزان غلظت این ریزگردها موجب افزایش ۱۰ درصدی بیماران قلبی و عروقی، ۵ درصدی بیماران با مشکلات تنفسی و افزایش ۳ درصدی مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شوند.

باید خاطر نشان کرد، ایران کشوری است که در حدود ۹۰ درصد از مناطق آن جزء مناطق خشک یا نیمه‌خشک محسوب می‌شوند و همین ویژگی سبب شده است که این کشور به صورت طبیعی مستعد پذیرش طوفان‌های گرد و غبار یا ریزگردها شود. برطبق برنامه «اقدام ملی مقابله با بیابان‌زایی و کاهش اثرات خشکسالی» در ایران، بیش از ۷۷۰۰۰ هزار مایل مربع در سراسر ۱۹ استان کشور در معرض فرسایش بادی قابل توجهی قرار دارند. جمهوری اسلامی ایران به طور معمول سالانه دستخوش بیش از ۵۰۰ مورد طوفان گرد و غبار یا ریزگردها می‌شود، که این پدیده عمدتاً در فصول بهار و تابستان رخ می‌دهد یعنی زمانی که دمای هوا افزایش یافته و مقدار بارش‌ها کاهش چشمگیری می‌یابد. در دهه‌های اخیر استان‌های جنوب غربی ایران سالانه بین ۶۰ تا ۱۳۰ مورد مجزا از این پدیده را تجربه کرده‌اند.

غرب ایران با توجه به محیط طبیعی و نزدیکی با مناطق منـشآ گرد و غبار در غرب آسیا منطقه ای مستعد برای رخداد پدیده گـرد و غبار بصورت مکرر است . هطوریکه سازمان حفاظت محیط زیـست سازمان ملل (UNEP) در گزارشی وقـوع خشکـسالی در پهنـه هـای رسوبی و ریزدانه حوضه های آبریـز موجـود ایـن منـاطق را منطقـه جنوب غرب ایران و کشورهای همسایه همچون عراق را با کـاهش رطوبت سطحی و زیر سطحی و همچنین از بین رفتن پوشش هـای گیاهی، مهمترین علل تشدید پدیده گرد و غبـار دانـست . همچنـین عوامل انسانی همچـون احـداث سـدهای عظـیم بـر روی رودهـای منتهی به حوضه آبریز بین النهرین را از دیگر عوامل تأثیرگذار بر این واقعه بر شمرد.

این طوفان‌های گرد و غبار غلیظ و متراکم می‌توانند آسیب‌های بسیار جدی به جا بگذارند. این موج عظیم ذرات گردوغبار و ریزگرد می‌تواند دید را تا مسافت در حدود ۱۰۰ متر و یا کمتر کاهش دهد، موجب توقف کامل خطوط هوایی یا جاده‌ای شود، تعطیلی مغازه‌ها و مدارس را به دنبال داشته باشد. بادهای شنی سوزان و تند می‌توانند موجب آسیب جدی به خطوط برق شوند، ماشین آلات و دستگاه‌های پر از شن از کار می‌افتند، محصولات کشاورزی و یا زمین‌های زراعی در زیر این گرد و غبار و ریزگردهای حاصل از باد مدفون می‌شوند، دام‌ها دچار خفگی می‌گردند و چاه‌ها و کانال‌های آبیاری پر می‌شوند.

این پدیده با توجه به خصوصیات فیزیکی و شیمیایی که دارد، در کوتاه مدت و درازمدت می تواند تاثیرات نامطلوبی بر محیط زیست، سلامت افراد و اقتصاد شهرها برجای گذارد. بروز و تشدید برخی بیماریها، کاهش رشد گیاهان و تضعیف سیستم دفاعی آ نها در مقابل آفات و بیماری ها، اختلال در کسب و کار و تردد سکنه شهرها، افزایش ذوب برف کوهستان ها، آلوده شدن آب دریاچه های پشت سدها و مواد غذایی و … از جمله عوارض مستقیم و غیرمستقیم بروز پدیده گرد و غبار در مناطقی از کشورمان است. تجزیه و تحلیلی که در اطراف شهر زابل صورت پذیرفته است میزان خسارات وارده به فعالیت‌های اقتصادی و همچنین خسارات فیزیکی حاصل از این طوفان‌های گرد و غبار و ریزگردها را از سال ۲۰۰۰ تا سال ۲۰۰۵ حدود ۱۰۰ میلیون دلار برآورد کرده است.گذشته از این طوفان‌های گرد و غبار خطرات جدی در زمینه سلامت و بهداشت عمومی را نیز در ایران به همراه داشته است. در صورت استنشاق این گرد و غبار، ذرات بسیار ریز و ریزگردها می‌توانند به اعماق ریه افراد نفوذ کرده و سبب عفونت، مشکلات تنفسی یا مشکلات قلبی و عروقی شوند.

البته همینطور که در بالا نیز اشاره داشتم، خشکسالی هم تاثیر داشته است و سیاست‌های حکومت نیز موجب تشدید بحران گرد و غبار شده است. شیوه‌های اتخاذ شده در بخش مدیریت آب در شمال غرب ایران دریاچه ارومیه را که به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه آب شور میان دو استان آذربایجان شرقی و غربی گسترده شده است به کانون نوپایی برای انتشار ذرات گرد و غبار و ریزگردها تبدیل کرده است. سدها و همچنین تغییر مسیر بر سر راه رودخانه‌هایی که به دریاچه ارومیه سرازیر می‌شوند (با هدف تأمین آب برای آبیاری، صنعت و سایر کاربردها) به طرز قابل توجهی در کاهش میزان آب ورودی از رودخانه‌های منتهی به این دریاچه نقش داشته است.

در باتلاق‌ها و دریاچه‌های نمک حوضه سیستان در مرز شرقی با افغانستان که هامون نام دارد نیز شرایط مشابهی حاکم است. سطح آب در سیستم هامون که آب هلمند و سایر رودخانه‌های کوچک‌تر افغانستان به آن سرازیر می‌شوند بسته به بارش‌های منطقه‌ای و میزان ذوب برف‌های این منطقه در نوسان است. اما در اینجا نیز به دلیل برداشت‌های بیش از حد آب به منظور آبیاری، توسعه مخازن و منابع آب شرکت چاه نیمه ایران و همچنین خشکسالی طولانی مدت جریان آب‌ها به هامون قطع شده است. سطوح آب در دریاچه‌ها کاهش یافته و قسمت‌هایی از بستر دریاچه خشک شده است. در نتیجه، بررسی‌های ماهواره‌ای و داده‌های بدست آمده از این منطقه حاکی از آن است که با خشک شدن هامون طوفان‌های گرد و غبار و ریزگردها در حال افزایش هستند.

راهکارهای اصلی مقابله با گرد وغبار:
●ایجاد کمربند فضای سبز اطراف شهرها، حفظ وگسترش فضای سبز درون شهری
●توسعه وتجهیز مراکز درمانی وپزشکی
●کنترل فعالیت های عمرانی ومنابع ساکن تولید گرد وغبار
●استفاده ازفناوری های نو در مهار گرد و غبار
●افزایش آگاهی های عمومی
●مدیریت صحیح منابع آب و خاک
●مقابله با بیابانزایی

روش های اجرایی بیابانزدایی
برای کنترل فرسایش بادی دو کار می توان انجام داد
اینکه سرعت باد را کم کنیم یا نگذاریم به حد آستانه فرسایش برسد(استفاده ازانواع بادشکن ها.

سطح در معرض فرسایش را نسبت به فرسایش بادی مقاوم سازیم(استفاده از انواع مالچها و پوشش های خاک.

images

راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا:
▪ از موثرترین راهکارهای کاهش آلودگی، کاهش آلودگی از مبدا است: ساخت و طراحی وسایل نقلیه موتوری که از حداقل سوخت استفاده کنند، چنانچه در کشور های پیشرفته این امر تحقق یافته و در صدد موفقیت های بیشتری نیز هستند. همانطور که می دانیم وسایل نقلیه موتوری در ایران نسبت به دیگر کشور ها از بالاترین مصرف سوخت برخوردار هستند.

▪ تبدیل سوخت خودروها به CNG در مقابل بنزین و نیز کاهش واردات بنزین .
▪ ارایه برنامه های آموزشی در رابطه با کاهش مصرف سوخت از طرق مختلف مانند آموزش تعمیر و نگهداری خودروها، الگوهای رانندگی و عوامل موثر بر میزان مصرف سوخت خودرو.

▪ استفاده از رسانه ها ی همگانی (رادیو، تلویزیون، مطبوعات و… ) و فعالیت های سازمان یافته برای آموزش و افزایش دانش در باره ی تهدیدهای آلوده کننده های هوا وایجاد آگاهی از اجرای قوانین برضد تمامی آلوده کننده ها بسیار مهم و ضروری است. این رسانه ها یکی از اولین ابزارهای ما برای ایجاد تغییر به شمار می آیند.

▪ به کودکانمان از همان سنین کودکی آموزش دهیم که استفاده از وسایط نقلیه همگانی ، دوچرخه یا پیاده طی کردن
▪ مسافت های کوتاه به سلامت هوا کمک می کند؛
▪ خارج کردن صنایع آلاینده از محدوده شهری؛
▪ از رده خارج کردن خودروهای قدیمی و فرسوده با حفظ حقوق صاحبان آن ها.
▪ استفاده از انرژی های تجدید پذیر که هم اکنون در نقاط مختلف دنیا از آن ها استفاده می شود از جمله انرژی خورشید ،باد، انرژی گرمایی اقیانوس ها ،انرژی امواج آب و انرژیجذر و مد اقیانوس ها ، بیوگاز (سوخت حاصل از تجزیه میکروبی ماده آلی در غیاب اکسیژن _ بیوگاز سوختی پاکیزه است که می شود از آن برایپخت و پز ،گرم کردن فضا و آب، روشنایی و حتی فراهم آوردن توان مکانیکی در ماشین آلات کشاورزی) و…
▪ درختان و گیاهان ریه زمین هستند و یک ضرورت اساسی برای بهداشت زیستی این سیاره. هرچند انسان هوا را از دی اکسید کربن پر می کند و لایه ی اوزون را با مواد شیمیایی ساخته خود نابود می کند، درختان سیستمی قوی برای تعدیل این تاثیرات ارایه می دهند. به همان اندازه که درخت جان تازه ای به جوّ می دهد، جنگل زدایی آن را نابود می سازد. از آن جا که یک درخت طی دویست سال دی اکسید کربن هوا را جذب و کربن را در چوب خود ذخیره می کند ، وقتی آن را خرد می کنیم و به صورت چوب و یا کاغذ می سوزانیم، کربن دویست ساله ی در بند خود را بصورت دی اکسید کربن آزاد می کند و در نتیجه تاثیر گلخانه ای را تشدید می کنیم. از این رو ما نیاز به کاشت درخت داریم و باید از قطع درختان خودداری کنیم، زیرا هر درخت در هرکجای دنیا گوهری است پربها. لایه ی اوزون و گازهای گلخانه ای مرز نمی شناسند، پس قطع هر درخت تاثیر جهانی برجای خواهد گذاشت.
▪ استفاده از انرژی ها را درجای خود و به مقدار لازم برای خود مجاز بدانیم.انرژی های خانگی از قبیل :پخت و پز،روشنایی، حرارتی ،الکتریکی، مکانیکی

 

جهت مطالعه تحلیل اماری پدیده گرد وغبار در ایران، لطفا بر روی لینک زیر کلیک کنید:

تحلیل اماری – همدیدی پدیده گرد وغبار در نیمه غربی ایران

 

گرداوری رضا و وضعی

عضویت در کانال تلگرام سازمان ملی و میهنی ایران

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

Translate »