آخرین خبرها
خانه / کمیسیون حقوق بشر / تحولات حقوقی / حق آموزش و پرورش حق استراحت و اوقات فراغت
عضویت

حق آموزش و پرورش حق استراحت و اوقات فراغت

«حق بر آموزش شامل فراگیری معلومات از طریق آموزش و پرورش ابتدایی و عمومی و تخصص‌های عملی از طریق آموزش کاربردی، نظیر آموزش فنی و حرفه‌ای می‌باشد» چرا که بر خلاف دنیای قدیم امروزه خانواده به تنهایی قادر نیست تمام آموزش‌های لازم را به فرزندان خود منتقل کند. زیرا صرف زندگی معمولی در جهان امروز مهارت‌هایی را نیاز دارد که انتقال آنها به فرزندان از توانایی خانواده خارج است. بدین علت ضرورت تأکید بر این حق اهمیت می‌یابد.

البته برخی نیز تعبیر آزادی آموزش و پرورش را به معنای دیگری حمل نموده‌اند. در این تعریف افراد باید بتوانند با تأسیس مدارس خاص، آموزش­ها و شیوه­ی تربیتی خود را که نیاز می­دانند به فرزندان خودشان و حتی دیگران منتقل نمایند و بالتبع در این راه دولت نیز باید کمترین محدودیت­ها را لحاظ نماید.

بر این اساس یکی از حقوق­دانان آزادی آموزش و پرورش را اینچنین تقسیم­بندی کرده است: «اساساً آزادی آموزش و پرورش یعنی:

  1. ۱. آزادی تأسیس مدارس
  2. ۲. آزادی انتخاب نوع آموزش و مؤسسه­ی آموزشی
  3. ۳. آزادی مطالب و مضامین برای یادگیری»

آزادی تنظیم محتوای درسی نیز یکی از شقوق آزادی آموزش و پرورش به حساب می­آید. البته به شرطی که این اختیار منجر به سوءاستفاده معلمان نشده و به تحمیل عقاید و نظریات خود بر ذهن دانش­آموزان نینجامد. به همین دلیل نظارت دولت بر این اصل از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

در عین حال همان‌طور که در تعریف ابتدایی نیز مشهود است، برخی دیگر از حقوقدانان به جای استفاده از واژه­ی آزادی، از عبارت حق بهره‌گرفته­اند با این بیان که آموزش و پرورش حق همه­ی افراد ملت است.

تکیه­ی اعلامیه­های حقوق بر آزادی آموزش و پرورش، به علت برخی ملاحظات کشورهای اروپایی و به ویژه کشور فرانسه بوده است. از ابتدا، کلیسا اعتقاد داشت که آموزش در مدارس باید رنگ و بوی مذهبی و دینی خود را حفظ کند، در حالی که دولت­ها بر این باور بودند که میان تعلیمات مذهبی و آموزش رسمی متعلمان باید تفکیک قائل شد. به همین سبب موضوعی با عنوان مدارس آزاد با صبغه­ی مذهبی ظهور پیدا کرد و احداث این مدارس نیز یک نوع اعتراض و مخالفت با سیاست­های غیر مذهبی دولت­ها تلقی می­شد.

 

آموزش و پرورش در اسلام

در منابع دینی در باب اهمیت تعلیم و تعلم بسیار سخن رفته، تا جایی که این شیوه­ی تربیت و آموزش به عنوان یکی از متعالی­ترین اهداف انبیاء شمرده شده است و از دیدگاه قرآن نیز شخص متصف به وصف علم دارای برتری است و جایگاه شایسته­ای دارد. این اهمیت تا بدانجاست که حتی گزینش­ها در اسلام تحت الشعاع میزان تربیت افراد قرار گرفته است.

یگانه راه حصول به درجات بالای انسانی و معنوی، تعلیم و تربیت نفس آدمی است. به همین دلیل است که انبیاء، مهم­ترین هدف خود را جد و جهد در این زمینه می­دانسته­اند، زیرا رهایی از جهل کاملاً از تعلیم و تعلم اثر می­گیرد. بر طبق آیات متعدد قرآن کریم تعلیم و تربیت اساس بعثت پیامبر بوده است و این تأکید در شرایطی است که «اسلام تمام افراد انسانی را از هر خانواده و قشری که باشند قابل تربیت دانسته و معتقد است اصول فضایل و ارزش­های انسانی در ضمیر و  سرشت هر انسانی به ودیعه نهاده شده …»

 

اعلامیه­ی حقوق جهانی بشر در اسلام

اعلامیه­ی جهانی حقوق بشر در اسلام نیز به تبع توصیه­هایی که دین مبین اسلام در زمینه­ی تحصیل علم داشته است موادی را به تأکید بر مبانی این حق اختصاص داده است.

برای مثال ماده­ی ۱۱ اعلامیه، این حق را برای هر کودکی از بدو تولد محترم دانسته و تأکید داشته که والدین و دولت باید به آموزش و تربیت فرزند توجه داشته باشند.

همچنین ماده­ی ۱۲ اعلامیه که مطلعش نیز ترجمه­ای از روایت معروف پیامبر اکرم (ص) است، به نوعی به شرح و بسط ماده­ی ۱۱ پرداخته است:

ماده­ی ۱۲«الف: طلب علم بر هر کسی که توانایی آن را داشته باشد واجب است و تعلیم انسان­ها بر دولت و جامعه تکلیف است. بنابراین بر دولت و بر هر کس از فرد و جامعه­ای که توانایی دارد، تأمین طرق و آماده ساختن وسایل تعلیم واجب است. همچنین تضمین تنوع تعلیم بر آنان واجب است، به طوری که مصالح جامعه را برآورد و معرفت دین اسلام و حقایق عالم هستی و تصرف معقول در آن حقایق را به سود بشریت امکان پذیرسازد…»

 

آزادی آموزش و پرورش در کنوانسیون­ها و اعلامیه­های حقوق بشری

آموزش و پرورش در دیگر اسناد حقوق بشری نیز به علت اهمیت بالای علم­آموزی مورد ملاحظه­ی جدی قرار گرفته است.

بند اول ماده­ی ۲۶ اعلامیه­ی جهانی حقوق بشر در این ارتباط بیان داشته است:

هر کسی حق تحصیل دارد، تحصیل حداقل در مراحل ابتدایی باید رایگان باشد. همچنین تحصیلات ابتدایی باید اجباری شده و آموزش­های فنی و حرفه­ای نیز در دسترس عموم قرار گیرد. آموزش عالی هم باید برای همه و بر اساس شایستگی در دسترس باشد.

ماده­ی۱۳ میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی همین مضامین از جمله اجباری و رایگان بودن آموزش ابتدایی، تعمیم آموزش و پرورش متوسطه، حرکت به سمت مجانی کردن آموزش متوسطه، و … را بیان کرده و در بند ج اعلام داشته: «… ج: آموزش و پرورش عالی باید به کلیه­ی وسایل مقتضی به ویژه به وسیله­ی معمول کردن تدریجی آموزش و پرورش مجانی به تساوی کامل بر اساس استعداد هر کس در دسترس عموم قرار گیرد.»

   مفاهیم و مضامین فوق در مواد یک و چهار کنوانسیون مبارزه با تبعیض در آموزش مصوب ۱۴ دسامبر ۱۹۶۰ یونسکو نیز مورد تصریح و تاکید قرار گرفته است. همچنین این مسأله در میثاق حقوق مدنی و سیاسی، اعلامیه‌ی آمریکایی حقوق بشر، پروتکل اول کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و منشور آفریقایی حقوق بشر ذکر شده است

عضویت در کانال تلگرام سازمان ملی و میهنی ایران

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

Translate »