آخرین خبرها
خانه / کمیسیون محیط زیست / امور محیط زیست انسانی
عضویت

امور محیط زیست انسانی

 محیط زیست انسانی عبارت است از مجموعه عوامل طبیعی و مصنوعی و اجتماعی که در اطراف او وجود دارد و بر زندگی اش تاثیر میگذارد واو تاثیر می گیرد و به ۳ بخش کلی تقسیم میشود :

محیط زیست انسانی۱

۱-۱- محیط زیست طبیعی : این بخش از محیط زیست شامل قسمتی از فضای کره زمین است که به دست بشر ساخته نشده است . مانند کوه،جنگل،دریا…

محیط زیست طبیعی به دو بخش تقسیم می شود :

۱-۱-۱- طبیعت بی جان:مانند آب ،هوا،خاک و …

۱-۱-۲- طبیعت جاندار: مانند گیاهان ،حیات وحش و …

۱-۲-محیط زیست مصنوعی: عبارت است از بخشی از محیط زیست که به دست بشر ساخته شده است . بطور کلی شهرهای ما با تمام محتوایشان محیط زیست مصنوعی ما را تشکیل می دهند . خانه ها، خیابانها ، مدارس ، فرودگاه ها ، کارخانه ها و … همگی از اجزای محیط زیست مصنوعی می باشند .

 

عواملی نظیر آلودگی هوا و آب و زبالهای کنار خیابانها و … نیز جزء این بخش از محیط زیست محسوب می شوند چون حاصل فعالیت های انسان می باشند .

فرم و شکل محیط زیست مصنوعی حاصل نیروی فکر جامعه می باشد و از آن می توان به عنوان شاخصی برای شناخت طرز تفکر و فرهنگ هر جامعه بهره جست ، بر پایه همین استدلال میتوان از طریق بررسی تمیزی یا آلودگی یک شهر به کیفیت فرهنگی مردم آن شهر و میزان اهمیتی که برای بهبود کیفیت شرایطزندگی خود قایل هستند پی برد .

 

۱-۳-محیط زیست اجتماعی :

همه انسانهای اطراف ما اعم از خانواده ، همسایه ، هم کار و … محیط زیست اجتماعی ما را تشکیل میدهند .این بخش از محیط زیست دارای اهمیت زیادی است زیرا زندگی انسان یک موجود اجتماعی است که در سایه ارتباط با دیگران مفهوم پیدا میکند .

 

۲-اکولوژی (محیط شناسی ):

اکولوژی یا محیط شناسی علمی است که به مطالعه روابط بین موجودات زنده با محیط اطرافشان می پردازد. اکولوژی مطالعه ساختمان و عمل طبیعت است .

به فردی که به مطالعه روابط موجودات زنده با هم و با محیط اطرافش می پردازد اکولوژیست یا محیط شناس گفته می شود .

 

۳- بیوسفر (زیست سپهر)

بیوسفر یا زیست سپهر به بخشی از کره زمین گفته می شود که در آن حیات وجود دارد . به عبارت دیگر : مجموعه فضای اشغال شده بوسیله جانوران و  گیاهان را بیوسفر یا زیست سپهر یا فضای زنده کره زمین می نامیم .

بیوسفر از اعماق دریاها آغاز می شود و تا طبقات بالای جو ادامه می یابد.

 

۴-اکوسیستم( نظام زیستی) ساختمان اکوسیستم و عمل آن :

۴-۱-تعریف اکوسیستم :

وقتی مشاهده می کنیم مجموعه ای از موجودات زنده شامل گیاهان و جانداران در کنار هم و بر زمین مشترکی زندگی می کنند، این بدان معنی است که آن محیط به نیازهای آن موجودات زنده برای ادامه زندگی و بقا پاسخ می دهد . موجودات زنده و محیط اطراف آنها به گونه تفکیک ناپذیری با یکدیگر ارتباط دارند و بر هم تاثیر می گذارند .

اکوسیستم یا نظام زیستی عبارت است از محیطی که از یک بخش زنده یعنی گیاهان و جانوران  و یک بخش غیر زنده یعنی  فضا و عناصر فیزیکی و شیمیایی تشکیل شده باشد .

به عبارت دیگر: ناحیه ای از طبیعت که منطقه عمل مشترک موجودات زنده و مواد غیر زنده می باشد و در آن ناحیه بخش زنده محیط (گیاهان و جانوران )با بخش غیر زنده آن با هم به مبادله مواد و انرژی می پردازند، اکوسیستم یا نظام زیستی نامیده می شود . درمطالعه اکوسیستم ها باید به این نکته توجه کرد

هر مجموعه ای که شامل اجزاء زنده وغیر زنده  باشد و در آن جریان انرژی و گردش مواد صورت بگیرد این مجموعه را بدون توجه به اندازه آن باید یک اکوسیستم محسوب کرد.

 مثلا کنده ای از یک درخت که به زمین افتاده و مجموعه ای از جانوران ریز را در خود پناه داده یا جامعه کوچکی مانند آنچه در یک برکه وجود دارد را میتوان یک اکوسیستم محسوب کرد و از طرف دیگر کره زمین را یک اکوسیستم بسیار وسیع به حساب آورد .

 

۴-۲- انواع اکوسیستم :

اکوسیستم ها بطور کلی به ۲ بخش تقسیم می شوند:

۴-۲-۱- اکوسیستم آبی که شامل اقیانوس ها ،دریاچه ها ،رودخانه ها ،برکه ها ، تالابها، و … می باشد.

۴-۲-۲-اکوسیستم خشکی که شامل جنگل ها،کویرها،مراتع،بیابانها و … می باشد.

 

۴-۳-ساختمان یک اکوسیستم:

هر اکوسیستم دارای ۲ بخش زنده وغیر زنده می باشد.

گیاهان و جانوران بخش زنده اکسیستم می باشند بخش غیر زنده اکوسیستم شامل فضایی است که گیاهان و جانوران در آن قرار ندارند و عوامل فیزیکی و شیمیایی که در آن وجود دارد.

به عوامل نظیر درجه حرارت نور،رطوبت،بارندگی،و … عوامل فیزیکی گفته می شود.

عوامل شیمیایی اکوسیستم خود به ۲ بخش تقسیم می گردد.

 

الف : مواد آلی: شامل ویتامینها،پروتئین ها ،چربی ها و … می باشد.

ب:مواد غیر آلی مه شامل : آب ،اکسیژن،کربن ،نیتروژن و … می باشد.

 

۵- زیستگاه و آشیان اکولوژیکی:

   به محل زندگی یک موجود زنده با تمام اجزاء زنده و غیر زنده که در آن وجود دارد،زیستگاه آن موجودزنده گفته می شود . زیستگاه عبارت از محلی

است که برای پیدا کردن یک موجود زنده باید به آنجا رفت .

مثلا برکه زیستگاه قورباغه و خاک زیستگاه کرم خاکی محسوب می شود.

آشیان اکولوژیکی عبارت است از نقشی که یک موجود در اکوسیستم ایفا می کند مثلا رفتارش در محیط به چه صورت است ؟ یا انرژی را چگونه مصرف

و تبدیل می کند؟ بنا براین زیستگاه نشانی محل زندگی موجود زنده و آشیان شغل و حرفه موجودزنده در اکوسیستم است .

 

۶-سیر انرژی در اجزاء زنده کره زمین:

   کره زمین را می توان به آزمایشگاه بسیار وسیعی تشبیه کرد که در آن یک سری فعل و انفعالات شیمیایی بصورت مداوم صورت می گیرد. انرژی لازم برای انجام این فعل و انفعالات از خورشید تامین میگردد. بنا براین گردش کار این آزمایشگاه وسیع ناشی از قدرت حرارتی خورشید است .   سیر انرژی در اجزاء زنده اکوسیستم زمین توسط ۲ عمل فتوسنتز و تنفس صورت میگیرد.

 

۶-۱-فتوسنتز:

 

فتوسنتز عبارت است از فرآیندی که در آن گیاهان سبز با استفاده از آب و دی اکسید کربن و نور خورشید در روز برای خود و سایر موجودات زنده ،غذا(قند)تهیه میکنند این فرایند فقط توسط گیاهان سبزو با حضور کلروفیل (سبزینه)صورت میگیرد. کلروفیل(سبزینه) ماده سازنده رنگ سیز گیاه است و حضورآن برای انجام عمل فتوسنتز ضروری است .

فتوسنتز را میتوان به صورت ذیل نشان داد:

 

                                                                             انرژی خورشید

                         اکسیژن+آب+ قند                             <—————–                  آب + دی اکسید کربن

                                                                         و کلروفیل

۶-۲- تنفس:

 

گیاه برای ادامه زندگی خود در شب،مولکول های موجود قند را به وسیله اکسیژن می شکند و انرژی حاصل از آن را استفاده می کند. به چنین فرایندی تنفس گفته میشود. تنفس نقطه مقابل یا عکس حالت فتوسنتز است یعنی قند با اکسیژن ترکیب می شود و با آب و دی اکسید کربن مقداری انرژی آزاد می شود که مورد استفاده گیاه قرار میگیرد. تنفس را می توان به شکل زیرنشان داد:

 

                                 انرژی آزاد می شود

دی اکسید کربن+آب       <————————-      قند+اکسیژن

 بنابراین در طبیعت،همواره دو عمل فتوسنتز و تنفس بوسیله گیاهان درحال انجام است و انرژی به این طریق جریان می یابد.

 

۷-زنجیره غذایی وشبکه غذایی:

   همان طور که قبلا توضیح دادیم گیاهان سبز با استفاده از انرژی خورشید و کلروفیل خود،آب و دی اکسید کربن رابه قند تبدیل می کنند و به این شکل غدای خود را از طریق فرایند فتوسنتز می سازند.

برخلاف گیاهان که از نظر ساختن غدای مورد نیاز مستفل هستند،حیوانات خود به تنهای نمی تواتنند انرژی و غذای لازم برای ادامه زندگی را تأمین کندد و برای تهیه غذا و ادامه بقا به گیاهان وابسته می باشند.

در طبیعت نوعی زنجیره غذایی وجود دارد بدین ترتیب که مقداری از انرژی که مورد استفاده گیاهان قرار نمیگیرد به صورت انرژی شیمیایی در ملکولهای آلی گیاهان ذخیره می شود و این انرژی در زنجیره غذایی از موجودی به موجودی دیگر از طریق خوردن یا خورده شدن انتقال می یابد.

   اولین حلقه از زنجیره غذایی گیاهان سبزهستند زیرا گیاهان سبز هم برای خود و هم برای سایر موجودات زنده غذا تولید می کنند و به همین دلیل به آنها تولید کنندگان زنجیره غذایی گفته می شود بقیه حلقه های زنجیره غذایی را جانوران تشکیل می دهند و چون از غذای تولید شده بوسیله گیاهان استفاده می کنند به آنها مصرف کننده زنجیره غذایی گفته می شود .

   مصرف کنندگان به ۳ دسته تقسیم می شوند:۱- گیاه خواران۲-گوشتخواران۳- همه چیز خواران

گیاه خوران به موجوداتی گفته می شود که مستقیما از گیاه سبز تغذیه می کنند. مانند:گاو،گوسفند،خرگوش،گورخرو …

گوشتخوران به موجودا تی گفته می شود که از گیاه خوران تغذیه می کنند مثلا شیر،آهو را می خورد .

گرگ ،سگ،ببرو … جزء گوشتخواران می باشند .

همه چیز خواران به موجوداتی گفته می شود که هم از گیاهان و هم از جانوران تغذیه می کنند.

مانند :انسان

آخرین حلقه از زنجیره غذای را تجزیه کنندگان تشکیل می دهند .این گروه شامل باکتریها،قارچها،میکروبها

و … می باشند که از موجودات مرده و بقایای گیاهان و جانوران تغذیه می کنند. در حقیقت تجزیه کنندگان ،زباله های حاصل از اجساد موجودات زنده را تجزیه می کنند و مجددا به عناصر اولیه تشکیل دهنده آنان مانند

آب ،کربن،اکسیژن و … تبدیل می کنند و برای استفاده ومجدد در اختیار گیاهان قرار می دهند. تجزیه کنندگان ،رفتگران طبیعت هستند و وجود آنها در طبیعت برای استمرار چرخه تبدیل گردش مواد و انرژی ضروری است .

                                    مواد معدنی

 

مثالهای زیرهر کدام نمونه های از یک زنجیره غذایی ساده می باشد:

(۱) شاهین  <———-  مار <————  قورباغه <————  حشرات ریز <———– گیاه

(۲) انسان  <———–  گوسفند <—————  گیاه

 

 

همان طور که میدانیم هیچ موجود زنده ای منحصرا از یک نوع موجود تغذیه نمی کند بلکه هر موجودی ممکن است از چند موجود دیگر به عنوان غذا استفاده کند ولی در همه زنجیره های غذایی اولین حلقه مشترک است و از گیاهان تشکیل شده است . مثلا در ۲ زنجیره بالا در ابتداهر دو زنجیره گیاه وجود دارد بنابراین این دو زنجیره با هم در ارتباط می باشند.

   مجموعه ای از زنجیره های غذایی که باهم در ارتباط هستند یک” شبکه غذایی” نامیده می شوند شکل زیر یک شبکه غذایی ساده شده را نشان می دهد:

 

۸-سیر مواد در چرخه های زمین -شیمیایی- زیستی (بیوژئوشیمیایی):

زندگی روی کره زمین همان طور که به جریان انرژی وابسته است با گردش بعضی از مواد نیز ارتباط دارد.

گردش این مواد چرخه ای را بنام چرخه بیوژئوشیمیایی یا چرخه زمین-شیمیایی- زیستی ایجاد می کند که در آن چرخه،مواد دایما از بخش غیرزنده اکوسیستم جدا می شوند و به بدن موجودات زنده اکوسیستم انتقال میابند و پس از مرگ موجودات زنده بوسیله تجزیه کنندگان مجددا به بخش غیر زنده اکوسیستم باز می گردنند و چنین گردشی همیشه ادامه دارد و جریان مواد بصورت یک سیستم کاملا بسته در اکوسیستم زمین دور می زند.

بطور کلی سه نوع چرخه بیوژئوشیمیایی در کره زمین وجود دارد:

۸-۱-چرخه هیدرلوژیکی یا چرخه آب که در برگیرنده گردش آب در طبیعت است .

۸-۲-چرخه عناصر گازی شکل که شامل چرخه های کربن،نیتروژن و اکسیژن می باشد.

۸-۳- چرخه رسوبی که شامل چرخه های فسفر،گوگرد،منیزیم و … می باشد.

 

۸-۱- چرخه آب و اهمیت آن:

   آب مایع حیات است و نقش بسیار قابل توجهی در کره زمین ایفا می کند. بیش از ۷۰ درصداز وزن موجودات زنده را آب تشکیل می دهد. فضا نوردانی که کره زمین را از فضای خارج از جو مشاهده کرده اند،آن را سیاره ای آبی رنگ توصیف می کنند چون ۷۰ درصد از سطح کره زمین را اقیانوسها پوشانده اند. در این چرخه ، آب بین هوا و زمین و دریا وبین موجودات زنده و محیط آنها مبادله می شود . جریان های اصلی مبادله آب در چرخه های آب بصورت زیر است:

۱- آب از سطح اقیانوس ها،دریاها،رودخانه ها و … و از سطح خاک بوسیله نور خورشید و حرارت به بخار آب تبدیل میشود و به طبقات بالای جو انتقال می یابد.

۲- بخار آب وقطرات ریز آب بصورت افقی در جو پراکنده می شود و ابرها را بوجود می آورد.

۳ در اثر فشرده شدن مولکول های بخار آب وتراکم آنها در ابرها،جریان نزولات آسمانی بصورت باران،برف ،تگرگ و …مجددا آب را به زمین باز می گرداند.

هوایی که تنفس می کنیم از عناصر گازی شکل متعددی تشکیل شده است که در اینجا به شرح مهم ترین آنها می پردازیم:

 

۸-۲-چرخه عناصر گازی شکل:

   مهم ترین عناصر گازی شکل در کره زمین ،کربن،نیتروژن واکسیژن می باشند.

۸-۲-۱-چرخه کربن:

   عمده ترین منبع کربن ،جو کره زمین می باشد که در آن گاز دی اکسید کربن(co2) به فراوانی یافت می شود. مقداری دی اکسید کربن نیز بصورت محلول در آبهای سطح زمین وجود دارد که از طریق بخار شدن به جو زمین راه میابد .

کربن موجود در دی اکسید کربن در اثر پدیده فتو سنتز و ترکیب با آب تحت تاثیر انرژی خورشید و کلروفیل گیاهان به قند که نوعی هیدروکربن است تبدیل می شود  این هیدو کربن ها در سلولهای گیاهی به ترکیبات پیچیده تری تبدیل و این ترکیبات پس از بلع گیاه در بدن گیاه خواران  به ترکیبات پیچیده تری تبدیل می شوند.

   مقداری کربن از طریق تنفس گیاهان و حیوانات به شکل دی اکسید کربن به جو زمین باز می گردد.

مقداری نیز که در بقایای گیاهی و جانوری محبوس است بوسیله تجزیه کنندگان آزاد می شود.

۸-۲-۲-چرخه ازت (نیتروژن):

ازت یا نیتروژن (N2) فراوان ترین عنصر موجود بر جو کره زمین است . موجودات زنده مستقیما نمی توانند از نیتروژن استفاده نمایند بلکه باید  نیتروژن به صورت ترکیباتی مانند آمونیاک درآید تا برای آنان قابل استفاده باشد. تبدیل نیتروژن به ترکیبات قابل استفاده برای موجودات زنده بوسیله موجودات ذره بینی مانند باکتری ها و جلبکها که در آب و خاک فراوانند صورت می گیرد.

نیتروژن هوا ابتدا وارد خاک میشود . این نیتروژن بوسیله باکتری هایی که در برآمدگی ریشه گیاهان وجود دارند ابتدا به نیتریت و سپس به نیترات تبدیل می شود.

نیترات ها بوسیله باکتری ها با هیدروژن ترکیب شده و آمونیاک را می سازند.

آمونیاک نیز بعدا به اسیدها ی  آمینه تبدیل می شود که سازنده اصلی پروتئن ها است .

وقتی گیاه خواری مانند گاو از گیاه تغذیه می کند نیتروژن پروتئین گیاهی با نیتروژن پروتئین حیوانی ادغام می شود و پس از مرگ حیوان پروتئین آن توسط باکتریها تجزیه و مجدا به آمونیاک تبدیل می شود.

سپس باکتری ها آمونیاک را به نیتریت و نیتریت را به نیترات تبدیل می کنند که مجددا جذب گیاهان می شود و سیر نیتروژن در چرخه مجددا آغاز می شود.

تهیه کننده: گروه  دوستداران طبیعت رفسنجان

 

عضویت در کانال تلگرام سازمان ملی و میهنی ایران

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

Translate »